Muris Muvazaası: Mirastan Mal Kaçırmaya Karşı Tapu İptali ve Tescil Davası

Muris muvazaası, mirasbırakanın (murisin) mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir. Bu durumda görünürdeki işlem (satış) tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir; gizli işlem olan bağış ise şekil şartına uyulmadığından geçerli olmaz.

Davanın dayanağı

Konu, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu'nun 1 Nisan 1974 tarihli kararıyla netleşmiştir. Bu karara göre mirasçılar, saklı paylı olup olmadıklarına bakılmaksızın tapu iptali ve tescil davası açabilir. Talep, taşınmazın miras payı oranında mirasçılar adına tescilidir.

Mahkeme muvazaayı nasıl belirler?

Tapudaki işlemin görünüşte satış olması tek başına yeterli değildir; mirasbırakanın gerçek iradesi araştırılır. Uygulamada şu ölçütlere bakılır:

• Satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark: Taşınmazın rayiç değerinin çok altında gösterilen bedel güçlü bir belirtidir.
• Alıcının ödeme gücü: Devralanın o bedeli ödeyecek mali gücü var mıydı, banka kaydı veya kaynağı gösterilebiliyor mu?
• Mirasbırakanın ekonomik durumu: Paraya ihtiyacı yokken ve elinde başka malvarlığı varken satış yapmasının makul bir açıklaması var mı?
• Aile içi ilişkiler: Mirasçılar arasında ayrım yapılmasını gerektiren haklı bir sebep bulunuyor mu?
• Yöresel örf ve adet, devir sonrası taşınmazın kimin kullanımında kaldığı, zilyetliğin devredilip devredilmediği.

Kimler dava açabilir, süre var mı?

Davayı mirasçı sıfatını kazanmış kişiler açabilir; bu nedenle dava ancak mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir. Muvazaa iddiası hukuki işlemin mutlak butlanına dayandığı için zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Buna karşılık tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıllık süreye tabidir; bu yüzden iki talep çoğu zaman birlikte değerlendirilir.

İspat ve deliller

Mirasçılar üçüncü kişi konumunda sayıldığı için muvazaayı her türlü delille ispat edebilirler; tanık dinletmek mümkündür. Tapu kayıtları, banka hesap hareketleri, sağlık kayıtları, emlak değerleme raporları ve keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporu belirleyici olur.

Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde durum

Bu sözleşme geçerli bir devir yolu olmakla birlikte, bakım ihtiyacı bulunmayan veya fiilen bakılmayan mirasbırakan bakımından muvazaa iddiası incelenir. Bakımın gerçekten görülüp görülmediği tanık beyanları ve sağlık kayıtlarıyla araştırılır.

Miras sürecinde avukatın rolü hakkında ayrıntı için Miras Davalarında Avukatın Rolü yazımızı inceleyebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her uyuşmazlık kendi somut koşullarına göre değerlendirilir.