Velayet Davasında Çocuğun Velayeti Kime Verilir?

Velayet, çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve malvarlığının yönetimi konusunda anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Boşanma davasında velayet, tarafların değil çocuğun menfaatine göre belirlenir; bu nedenle anlaşmalı boşanmada bile hâkim protokoldeki velayet düzenlemesini denetler.

Temel ölçüt: çocuğun üstün yararı

Hâkim, hangi ebeveynin «haklı» olduğuna değil, çocuğun bedensel ve ruhsal gelişimi için hangi düzenin daha uygun olduğuna bakar. Boşanmadaki kusur ile velayet ayrı konulardır: kusurlu bulunan eşe de velayet verilebilir. Değerlendirmede şunlar öne çıkar:

• Çocuğun yaşı ve alışkın olduğu yaşam düzeni,
• Ebeveynlerin çocukla kurduğu bağ ve ona ayırabileceği zaman,
• Barınma, okul ve sosyal çevrenin sürekliliği,
• Kardeşlerin ayrılmaması ilkesi,
• Ebeveynin çocuğu diğer ebeveyne karşı olumsuz yönlendirip yönlendirmediği.

Yaş gruplarının uygulamadaki ağırlığı

Uygulamada küçük yaştaki çocukların anne bakım ve şefkatine muhtaç kabul edilmesi nedeniyle velayet çoğunlukla anneye verilir. Ancak bu bir kural değil, karinedir; annenin çocuğun sağlığını veya güvenliğini tehlikeye düşüren bir durumu varsa velayet babaya verilebilir. Çocuk büyüdükçe kendi tercihi ve sosyal çevresi daha belirleyici hale gelir.

Çocuk dinlenir mi?

İdrak çağındaki (uygulamada genellikle sekiz yaş ve üzeri) çocuğun görüşü alınır. Çocuk, mahkemede veya uzman huzurunda dinlenir; ayrıca pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzman heyetinden sosyal inceleme raporu alınması yaygındır. Çocuğun beyanı tek başına bağlayıcı değildir, diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Ortak velayet mümkün mü?

Türk hukukunda uzun süre kabul edilmeyen ortak velayet, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek 7 No'lu Protokol'ün onaylanmasından sonra Yargıtay tarafından da mümkün görülmüştür. Ancak koşulları vardır: ebeveynlerin iletişimi sürdürebilmesi, aynı şehirde yaşamaları ve düzenin çocuğun yararına olması aranır. Çatışmanın yüksek olduğu dosyalarda ortak velayet uygun bulunmaz.

Kişisel ilişki (görüş) düzenlemesi

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı vardır ve bu hak da çocuğun hakkıdır. Kararda günler, saatler, dini bayramlar ve yaz tatili ayrıntılı yazılmalıdır; belirsiz ifadeler icra aşamasında sorun çıkarır.

Velayet sonradan değiştirilebilir

Velayet kararı kesin hüküm oluşturmaz. Çocuğun yararını etkileyen önemli bir değişiklik (taşınma, ihmal, sağlık sorunu, çocuğun tercihinin değişmesi) ortaya çıkarsa velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi de değiştirme sebebi olarak ileri sürülebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her uyuşmazlık kendi somut koşullarına göre değerlendirilir.