Kıdem Tazminatı Şartları ve Hesaplanması
Kıdem tazminatına hak kazanma şartları, giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplama, kıdem tavanı, hangi fesihlerde ödenmediği ve beş yıllık zamanaşımı.
Kıdem tazminatı, belirli koşullarla iş sözleşmesi sona eren işçiye, çalıştığı her yıl için ödenen toplu paradır. Hâlen yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesine göre uygulanır.
Kıdem tazminatına kim hak kazanır?
İki koşul birlikte aranır: en az bir yıllık kıdem ve kanunda sayılan fesih hallerinden birinin gerçekleşmesi. Hak doğuran başlıca haller:
- İşverenin, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı dışındaki bir sebeple iş sözleşmesini feshetmesi,
- İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanması (ücretin ödenmemesi, sigorta priminin eksik yatırılması, mobbing, ağır iş sağlığı ihlali gibi),
- Askerlik görevi,
- Emeklilik ya da yaş dışındaki koşulların tamamlandığına dair SGK yazısı ile fesih,
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılması,
- İşçinin ölümü (mirasçılarına ödenir).
Buna karşılık işçi kendi isteğiyle istifa ederse veya işveren 4857 sayılı Kanun'un 25/II. maddesindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle haklı olarak feshederse kıdem tazminatı doğmaz.
Hesaplama nasıl yapılır?
Her tam hizmet yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir; bir yıldan artan süreler için aynı oranda hesap yapılır. «Giydirilmiş ücret», çıplak brüt ücrete süreklilik taşıyan ek menfaatlerin eklenmesiyle bulunur:
- Yol ve yemek yardımı,
- İkramiye, düzenli ödenen primler,
- Yakacak, giyim, aile ve çocuk yardımı,
- Lojman, özel sağlık sigortası gibi devamlı sağlanan menfaatler.
Fazla mesai ve arızi ödemeler hesaba katılmaz. Bulunan tutar, ilgili altı aylık dönem için belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz; tavan her yıl ocak ve temmuz aylarında güncellenir, bu nedenle hesaplamada fesih tarihindeki güncel tavan esas alınmalıdır.
Vergi ve zamanaşımı
Kıdem tazminatından gelir vergisi kesilmez, yalnızca damga vergisi kesilir. Kıdem ve ihbar tazminatı alacakları, fesih tarihinden itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Ödenmezse ne yapılabilir?
Tazminat ödenmediğinde önce arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açılır. Gecikme halinde kıdem tazminatına, fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir.
İşten çıkarılan işçinin diğer hakları için İşten Çıkarılan İşçinin Hakları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her uyuşmazlık kendi somut koşullarına göre değerlendirilir.
