Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

Boşanma davasında en çok merak edilen konuların başında malların nasıl paylaşılacağı gelir. Uygulamada sık duyulan «evlilikte alınan her şey yarı yarıya bölünür» sözü doğru değildir: paylaşım, eşler arasında geçerli olan mal rejimine ve malın hangi kategoriye girdiğine göre yapılır.

Hangi mal rejimi uygulanır?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girdi. Eşler noterde başka bir rejim seçmemişse, bu tarihten sonraki dönem için yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. 1 Ocak 2002'den önceki dönem ise, o dönemin yasal rejimi olan mal ayrılığına tabidir. Bu nedenle 2002 öncesinde edinilen mallar, kural olarak paylaşıma girmez.

Edinilmiş mal ile kişisel mal ayrımı

Paylaşımın temeli bu ayrımdır. Edinilmiş mal, evlilik birliği içinde karşılığı verilerek elde edilen değerlerdir:

• Çalışmanın karşılığı olan kazançlar (maaş, serbest meslek geliri, ticari kâr),
• Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler,
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
• Kişisel malların gelirleri (örneğin miras kalan dükkânın kirası),
• Edinilmiş malların yerine geçen değerler.

Kişisel mal ise şunlardır: eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, evlilikten önce sahip olunan mallar, miras yoluyla veya karşılıksız kazanma yoluyla (bağış) edinilen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler.

Katılma alacağı nasıl hesaplanır?

Mal rejimi sona erdiğinde her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, o mala ilişkin borçlar düşülür; kalan tutara artık değer denir. Kural olarak her eş, diğerinin artık değerinin yarısı oranında alacak hakkına sahiptir. Bu alacak, malın aynına (mülkiyetine) değil, parasal değerine ilişkindir; yani tapunun doğrudan yarısı istenmez, bedelinin yarısı talep edilir.

Eşlerden biri diğerinin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında malda meydana gelen değer artışı oranında değer artış payı isteyebilir.

Paylaşımda dikkat edilen özel durumlar

• Bankadaki para ve araç: Kimin adına kayıtlı olduğuna değil, hangi dönemde ve hangi kaynakla edinildiğine bakılır.
• Kredili konut: Evlilik içinde ödenen taksitler edinilmiş mal kabul edilir; evlilik öncesi ödenen kısım kişisel mal payı olarak hesaba katılır.
• Ziynet eşyası: Kadına özgü takılar kural olarak kadının kişisel malı sayılır; bozdurulup harcanmışsa ayrı bir alacak davasına konu olabilir.
• Mal kaçırma: Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde karşılıksız yapılan kazandırmalar, hesaba katılarak tasfiyeye dahil edilebilir.

Dava ne zaman açılır, süresi var mıdır?

Mal rejiminin tasfiyesi ayrı bir davadır; boşanma davasıyla birlikte açılsa da çoğu zaman boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Yargıtay uygulamasında bu davaların, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı süresine tabi olduğu kabul edilmektedir (TMK m.178). Sürenin kaçırılması, hakkın kaybına yol açabileceği için tarihlerin takibi önemlidir.

Boşanma sürecinin nasıl işlediğine ilişkin ayrıntılar için Boşanma Davası Nasıl Açılır? başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her uyuşmazlık kendi somut koşullarına göre değerlendirilir.